با توجه به وظایف و انتظارات از نظام مالیاتی می توان نواقص و مسائلی که فرآیند اصلاحی

باید آنها را حل کند یا در نظر داشته باشد، در قالب رهنمودهای نظری و عملی مطرح کرد:

 1 -1 ) رهنمودهای نظری

 اول- ناکافی بودن درآمد:  وظیفه ی اصلی نظام مالیاتی ایجاد درآمد برای دولت است تضمین درآمد کافی می تواند آفت کسری بودجه ی مزمن را از بین ببرد, هرچند که همیشه افزایش مالیات راه حل درست تامین مالی خدمات عمومی نیست ١. 

دوم- در نظر گرفتن اختلالات اقتصادی ناشی از مالیات:  مالیات معمولاً سبب کاهش درآمد واقعی جامعه به میزانی بیش از درآمد حاصله برای دولت می گردد ٢ .

سوم- مسئله نابرابریها: طراحی غلط باعث می شود که مردم فقیر بار مالیاتی بیشتری تحمل کنند. توجه به عدالت افقی (رفتار یکسان با مالیات دهندگانی که درآمدیکسان دارند)وعمودی(رفتار

متفاوت با مالیات دهندگانی که درآمد متفاوت دارند) در فرآیند اصلاح, ضروری است.

چهارم- ضعف اجرایی: که با تقویت مدیریت سیستم مالیاتی مشکل فرار مالیاتی و فساد دستگاه

اجرایی حل می گردد. ساده کردن شیوه ی تعیین پایه ی مالیاتی, قدرتمند کردن سیستمهای اطلاع

رسانی و حذف قوانین زائد و عدم دخالتهای سیاسی منجربه تقویت مدیریت سیستم می شود.

کشورهای در حال توسعه, از جمله ایران بطور قطع حداقل با یکی از ایرادها مواجه اند, ایران با آمارعدم پرداخت مالیات توسط ٦٠ درصد اقتصاد, که از میان این ٦٠ درصد, ٤٠ درصد به طورغیرقانونی از پرداخت مالیات طفره می روند ٣در حال تبدیل شدن به یکی از مراکز بهشت مالیاتی ٤است!

 ١- زیرا مالیات با سوالات مهمی همراه است مثلاً, هزینه ی اقتصادی آن چقدر است, آیا کاهش مخارج عمومی هزینه ی کمتری در بر ندارد؟

٢- این کاهش درآمد واقعی جامعه را,هزینه های کارایی اقتصادی مالیات می نامند.جهت آگاهی بیشتر مراجعه نمایید به:

Shalizi,zemark)١٩٩١( lesson of Tax reform, IBRD

)1382/02/27٣- روزنامه ی ایران شماره ی ٢٤٦٦

-3به معنای دور از ساحل- در آمریکا به معنای هر گونه فعالیتی است که دور از قلمرو اصلی آن کشور انجام می گردد و –offshore٤جذابیتهایی نظیر: تطهیر پول, معافیت مالیاتی, اختفاء و حفظ اسرار و ثبت و نگهداری شرکتها را در خود دارد. جزایری نظیر قبرس, برمودا.

-4مالدیو, بنادری نظیر هنگ کنگ,جبل الطارق و کشورهایی نظیر لیختن اشتاین و لوکزامبورگ از بهشت های مالیاتی هستند.این پدیده را ازپیامدهای جهانی شدن اقتصاد و پیشرفت فناوری می دانند که به کمک کشور های با اقتصاد کوچک آمده است.

2-1) ویژگی های عملی

 خصوصیات یک سیستم مالیاتی ایده آل برای کشورهای درحال توسعه چنین برشمرده شده است : ١

- اتکاء شدید به مالیات بر فروش با پایه ی گسترده ، نظیر,(VAT ) ترجیحاً با یک نرخ و با کمترین معافیتها و مالیاتهای غیر مستقیم بر محصولات نفتی, الکل, دخانیات, و برخی اقلام لوکس.

- عدم اتکا به مالیاتها و عوارض صادرات , سوای درآمدهای مالیاتی شاخصی که بدلیل تنگناهای

بخشی مثل بخش کشاورزی قابل اتکاء نیستند.

- اتکاء به مالیاتهای - بر - واردات تنها با مقاصد حمایتی تا وقتی که برای مالیات بر فروش محصولات داخلی دارای تابع درآمد فزاینده در نظر گرفته می شود - با یک نرخ میانگین پایین و

پراکندگی محدود نرخها برای حداقل کارایی نرخهای حمایتی.

- یک قالب ساده ی اجرایی برای مالیات بر درآمد اشخاص - در صورت امکان با معافیتهای محدود برای مقرری های افراد وابسته همراه یک نرخ نهایی حداکثر و یک مع افیت به اندازه ی کافی محدود شده بجز برای افراد کم درآمد و با اتکاء مناسب بر مالیات کسر شده از حقوق ٢

- مالیات بر درآمد شرکت فقط در یک نرخ پایین و غیر افراطی با لحاظ استهلاک و دیگرمخارج غیر نقدی بابت تدارکات مشابه در بخشها.

برای طراحی قوی اصلاحات مالیاتی (IMF) این رهنمودها توسط صندوق بین المللی پول در کشورهای در حال توسعه لازم دانسته شده است . البته باید توجه داشت که اصلاح مالیاتی مختص کشورهای در حال توسعه نیست . بسیاری از محققان سیستم رایج مالیاتی در آمریکا را نیز آلوده به مشکلات و مسائلی از جمله تبعیضی بودن و ضدرشد بودن این سیستم می دانند. ٣

٢)اقتصاد ایران و اصلاح مالیاتی

 دراقتصاد هایی که درصدد یافتن چاره ای برای اصلاح دستگاه مالیاتی خود هستند، وگزینه ای رابرای آن انتخاب کرده اند ، شا ید مهمترین چیز فهمیدن اثربخشی آن گزینه بنابرهدف تعیینی اش باشد.با فرض اینکه دستگاه مالیاتی کشور از تامین درآمد برای هزینه های دولت ناتوان است ، هدف واولویت درآمدزایی برای گزینه اصلاحی تعیین خواهد شد.

پرسش اول : آیا دستگاه مالیاتی در اقتصاد ایران ناتوان از تاَمین درآمدکافی برا ی دولت است؟

برای دست یازیدن به پاسخ کافیست به ترکیب درآمدهای دولت درطول چند سال متمادی نظری

بیفکنیم. بطور میانگین سهم درآمدهای مالیاتی در سالهای پس از انقلاب از کل درآمدهای دولت ٣٠درصد بوده است .درآمدهای نفتی در طول سالهای پس از انقلاب اسلامی همواره بیشترین سهمدرترکیب درآمد دولت راداشته وشاید وجود این منبع وافر، مانع از توجه کافی به سایر منابع درآمدی از جمله مالیات شده باشد .حتی وقتی که کاهش قیمت نفت به دولت ایران فشار مالی تحمیل کرده ،استقراض از بانک مرکزی یا انتشار اوراق مشارکت ویا قرضه، به درآمدهای مالیاتی ترجیح داده شده است(زیرا سهل الوصول تر می باشد .)دربرخی از سالها صرفاً با توجه به افزایش درآمد کشور بدلیل افزایش قیمت نفت میزان واردات افزایش یافته و بردرآمد مالیاتی افزوده شده است. به این ترتیب بخش نفت وگاز اثر عمده ای برنظام مال یاتهای غیر مستقیم کشور دارد وهمراه با نوسانات در آن بخش درآمدهای مالیاتی دولت نوسان می یابد . سایردرآمدهای دولت ناشی ازانحصارات ومالکیت دولتی، حق بیمه، کمکهای دریافتی اصل وبهره وامها وسود حاصل از سرمایه گذاری دولت درداخل وخارج، به مراتب سهم بسیار پایین تری در ترکیب درآمدی دولت ایران دارند . مقایسه وضعیت اقتصاد ایران با برخی کشورها، در زمینه سهم درآمد مالیاتی در ترکیب دولت نشان می دهد که تنها کشورهای خاور میانه نظیر عمان در وضعیت مشابه با ایران قرار دارند.

_ پرسش دوم:اگر نیاز به اصلاحی در زمینه مالیات ستانی باشدجایگاه آن کجاست؟

 باید توجه داشت که سطح درآمدهای مالیاتی هر کشوری براساس اهداف نظام مالیاتی آن کشور تعیین می شود . دستگاه مالیاتی از بدنه اجرایی وبدنه مقررات مالیاتی تشکیل شده است . یکی از راههای ارزیابی عملکرد نظام مالیاتی توجه به ترکیب درآمدهای مالیاتی است. دردوره بعد از انقلاب اسلامی در ایران بطور متوسط درصدسهم مالیاتهای مستقیم در مقایسه با مالیاتهای غیرمستقیم بیشتر می باشدودرمیان مالیاتهای مستقیم، مالیات بر شرکتها وزن بیشتری دار د( این مالیات برسود، درآمد، اضافه سود سهام وحق الامتیاز اعمال شده شرکتها وضع می شود مالیات بر درآمد نیز مالیات بر حقوق کارکنان بخشهای عمومی وخصوصی، مالیات بر مشاغل ومستغلات منظور می گردد ) طرفداران مالیات مستقیم بدلیل جنبه توزیعی این مالیات، آن را بر مالیات غیر مستقیم مرجح می دانند .به این ترتیب نظامی برای مالیاتهای غیر مستقیم که با امتیازات ویژه نظر مخالفان را جلب کند ضروری است. پرسش دوم را از منظر دیگری نیز می توان پاسخ داد و آن با عنایت به وضعیت کنونی اقتصاد ایران است .در اقتصاد ایران از سال ١٣٧٨ تا کنون نرخ ارز تقریباً ثابت و علت عمده این عمل فشارخارجی و داخلی برای اصلاح ساختار پولی و مالی کشور بوده است، مهمترین نتیجه ی تثبیت نرخ ارز جلوگیری از رانت ناشی از ارز سوبسیددار و آشفتگی منتج از آن می باشد ، اما به دنبال آن درآمد دولت ناشی از فروش دلارهای نفتی ثابت خواهد بود ، پس باید درآمد ناشی از مالیات یا فروش کالا و خدمات به طرز شگرفی افزایش یابد ،زیرا نرخ تورم سالیانه ی رسمی از سوی بانک مرکزی بدون لحاظ افزایش ارزش دارایی مانند قیمت مسکن حدود ١٥ درصد و با لحاظ افزایش قیمت دارایی حدود ٢٠ درصد بیان شده است . با تورم ٢٠ درصدی قدرت خرید دولت وقتی ثابت خواهد بود که درآمدهای سه گانه ی دولت سالیا نه ٢٠ درصد افزایش یابد . در صورت ثابت بودن درآمد ناشی از فروش دلار نفتی , منابع دیگر باید بیش از ٢٠ درصد در سال رشد یابند . این به معنای فشار مالیاتی بیشتر و یا گران شدن کالاها و خدمات دولتی است .

برای مثال مالیات بر کالا و خدمات دریافتی در سال ١٣٧٧ حدود ١٨٦٨ میل یارد تومان و در سا ل ١٣٨٠ حدود ٥٠٠٠ میلیارد تومان بوده است، تا کنون تشدید فشار مالیاتی تنها شامل دو بخش شده است :افزایش حقوق گمرکی و افزایش مالیات از شرکت های دولتی١شاید در نگاه اول به نظر آید که دولت با اجرای لایحه ی تجمع عوارض(مصوب در زمستان سال ١٣٨١ ),درصدد کاهش میزان دریافت مالیات است ، اما واقعاً بدین منوال نیست . در این جا ضرورت وجود سیستم اخذ مالیات جدیدی احساس می شود تا هم به کسب درآمد بیشتر دولت کمک کند و هم کمترین آسیب را به ساختار اقتصادی وارد نماید.جهت اطمینان از لزوم دخالت در سیستم مالیاتی، معیار م همی برای ارزیابی کارآیی آن وجودداردکه با استناد به آن بکارگیری گزینه های اصلاحی مجاز خواهد بود . این معیار نسبت درآمدهای مالیاتی به تولیدناخالص داخلی است . در ایران این نسبت بطور بد بینانه بین ٦ تا ٩ درصد و خوش بینانه ١٤ درصد می باشد . ٢

 معمولاَ در کشورهای توسعه یافته نقش درآمدهای مالیاتی بسیار مهم است و اثر درآمدهای غیرمالیاتی در تحلیلهای اقتصادی قابل ملاحظه نمی باشد ، در حالیکه در کشورها یی همچون ایران که منبع بزرگ تامین هزینه ی دولت درآمد حاصل از فروش نفت است و می توان به سادگی از اثر درآمد مالیاتی چشم پوشید.

  با مرور سایر آمارهای مربوط مشاهده می شود که سهم مالیات بر شرکتها ومالیات بر واردات از تولید ناخالص داخلی در مقایسه با سایر مالیاتها بیشترین است. این امر ناشی ازوابستگی تولید ناخالص داخلی کشور به درآمدهای نفتی می باشد،زیرا با افزایش درآمدهای نفتی درسالهایی که بازار نفت پر رونق وقیمت آن بالا بود میزان واردات افزایش یافته است که منجر به رشدمالیات بر واردات شده فعالیت شرکتها بدلیل رونق بوجود آمده ناشی از افزایش درآمدنفتی، گسترش یافته که آن هم منجر به افزایش مالیات بر شرکتها گردیده است.

 ١- مالیات شرکتهای دولتی از ٦٨٨ میلیارد تومان در سال ٧٦ به ١٧١٢ میلیارد تومان در سال ٨١ رسیده است. همچنین حقوق گمرکی از ٣١٦میلیارد تومان در سال ٧٦ به ١٦٠٠ میلیارد تومان در سال ٨١ بالغ گردیده است.

٣)معرفی مالیات جدید

از آنچه تا کنون ذکر شد می توان معرفی شیوه های جدید مالیات ستانی را به عنوان یکی از روشهای اصلاح نظام مالیاتی در نظر گرفت. به این ترتیب که روش اخذ مالیات جدیدی را به کار بست تا هم نظام سازمانی سیستم مالیاتی را متحول کند, هم منجر به کسب درآمد بیشتری گردد. در میان روشهای پیشنهادی به سیستمهای مالیاتی, مالیات بر ارزش افزوده ١و مالیات یکنواخت ٢ مشهورترند. بطورخلاصه اینکه, مالیات یکنواخت توسط هال- رابوشکا در ١٩٩٥ معرفی شد ٣,این مالیات می تواندجایگزین سیستم رایج مالیات بر درآمد شرکت و اشخاص گردد, افراد مزد حقوق بازنشستگی رادرصدی بابت x محاسبه و یک مقرری شخصی معین را از آن کم کرده و سپس یک مالیات صریح درصدی مالیات بندی می شود. نوپایی این x الباقی آن می پردازند, درآمد مشاغل هم با همان نرخ شیوه مالیات ستانی و اطلاعات کم درباره ی نحوه ی اجرای آن همچنین روشن نبودن وضعیت استقبال از این نوع مالیات امکان اظهار نظر را سلب می نماید، هرچند برخی اقتصاددانان این مالیات. را بر مالیات بر ارزش افزوده مرجح شمرده اند ٤

دروازه ی بسیار گسترده ی پژوهشی در علم اقتصاد را (VAT) اما مالیات بر ارزش افزودهگشوده اس ت. همه گیر شدن این شیوه ی مالیات ستانی در کشورهای مختلف و براه افتادن موجی که دائماً نقایص آنرا بررسی و برطرف می کند ، از ویژگی های بارز این مالیات است. به عنوان توضیح مختصر می توان گفت , مالیات بر ارزش افزوده نوعی مالیات ستانی از مصرف است ، که امروزه به شکل کاملاً مکانیزه و رایانه ای به اجرا در می آید.

برای اخذ آن در عمل از دوروش :

(تفریقی مستقیم: (مالیات انتقالی تجاری یا حسابی یا تفریقی )و روش تفریقی غیر مستقیم ): اعتبارمالیاتی یا فاکتورنویسی  )استفاده می گردد .در روش فاکتورنویسی به پرداخت کننده ی مالیات گفته می شود که مالیات ناخالص را بوسیله ی ضرب نرخ مالیات در فروش و بعد بستانکار کردن آن در مقابل مالیات پرداخت شده بوسیله ی بنگاهی که از او کالاه ای واسطه ای را خریده است , محاسبه کند .

 طی پروژه ای که دانشگاه هاروارد با عنوان تدوین قانون جهانی مالیات به انجام رسانیده ٥، اصول مالیات بر ارزش افزوده برای بازدهی مناسب سیستم آن چنین برشمرده شده است:

الف: منبع خالص مالیات برابر است با تفاوت بین مالیات بر صادره های فروشنده و مالیات بر وارده های وی.

ب: لزوم صدور صورتحساب در مورد معاملات مشمول مالیات.

ج: لزوم تعمیم تا سطح خرده فروشی.

د: وجود پایه ی مالیاتی وسیع با مستثنیات حداقل.

ه : (وجود نرخ واحد مالیاتی(بعلاوه ی نرخ صفر برای صادرات.

و: اعمال مالیات بطور یکسان بر تولیدات داخلی و واردات.

ز: معافیت برخی مشاغل نظیر کشاورزان خرده پا.

گزینه ی پیشنهاد شده برای اجرا در ایران مالیات برارزش افزوده می باشد، گزینه ای که در بیش از123 کشور جهان، آزموده گردیده است.

٤- نگرانی ها :

امتیازات این مالیات با تاکید بر روش اخذ فاکتور نویسی از این قرار است :در آمد زایی. ١ ،جلوگیری ازمالیات مضاعف (یا مالیات آبشاری ) ٢: -فرارمالیاتی حداقل، ثبات و کارایی بالا، کنترل حسابرسی:تنظیم جریان معاملات ،بهبود بازرگانی خارجی ،حمایت موثر ( مالیات بر ارزش افزوده می تواندعامل مناسب برای تغییر الگوی تولید و مصرف به حساب آید)وحذف اثر تخریبی مالیاتی).

با این مزایا ی نظری که انتظار می رود بدنبال اجرای مالیات بر ارزش افزوده رخ دهد ،تصور نظام یایده آل برای مالیات ستانی ایجاد می گردد .اما دیدگاه های انتقادی بسیاری حول این سیستم وجود دارد: بعنوان یک پرسش آغازین د رباره ی مالیات بر ارزش افزوده باید درباره ی لزوم قرارگرفتن"مصرف" بعنوان پایه ی مالیاتی اطلاع یافت ،با این پیش آگاهی که اثر تنازلی یعنی سنگین شدن بار مالیاتی به ضرر قشر کم درآمد جزء لاینفک مالیاتهای بر پایه مصرف است . تاقبل از جاافتادندر سیستمهای مال یاتی کشورها , پایه ی درآمدی ارجح شمرده می شد ، زیرا مالیات بر درآمد با (VAT)سهولت بیشتری با شرایط دستمزد دهنده انطباق می یابد (یعنی می توان نرخهای تصاعدی را باسهولت عملی کرد )، اما مشکل رفتاری این مالیاتها ترغیب به مصرف جاری و اجتناب از پس انداز است.راههای گوناگو نی آزمون شد ، تا مشکل کارایی این مالیات برطرف شود، اما مشکلی دیگر به نام عدالت مالیاتی و پیچیدگی اجرایی برای مالیات بر درآمدهای نوین ظهور کرد .(تجربه ی کره ی جنوبی ١٩٧٣ ) اگرمالیات بر مخارج اشخاص حقیقی جایگزین مالیات بردرآمد اشخاص حقیقی گردد.

مصالحه ای میان عدالت و کارایی برای یک سیستم مالیاتی بر پایه ی مصرف میسرمی شود . اما به دلیل مدیریت مشکل این نوع مالیات تا کنون نمونه ی موفقی از اجرای آن مشاهده نشده است . (مثلاً مالیات کالدور ١ که در دهه ی ١٩٥٠ میلادی در هند و سریلانکا اجرا شد اما شکست خورد.)

١ –اقتصاد ایران/ سال سوم, شماره ی بیست و یکم – آبان ١(Money Machine) به سبب وسعت دامنه اخذ(گستردگی پایه )این مالیات به ماشین چاپ اسکناس برای دولتها معروف شده است.

2Cascading Tax –( وقتی که هر بار به مالیات پرداخت شده در مراحل قبل در سیستم مالیات بر فروش, مالیات تعلق بگیرد اثر آبشاره ای ایجاد می گردد )

آنچه واضح است لزوم هماهنگی سایر مالیاتها - نظیر مالیات بر درآمد شرکتها- با سیستم مالیاتی برپایه ی مصرف می باشد ، تا کارایی بالا رود ضمناً مالیاتهایی که بر پایه ی مصرف قرار دارند در عمل به صورت مالیات بر معاملات هستند ، مثل مالیات بر فروش و مالیات بر ارزش افزوده : چنین مالیاتهایی به سادگی با شرایط فردی تطبیق نمی یابند ، لذا دستیابی به عدالت مالیاتی دشوارتر خواهد بود (بدلیل اثر تنازلی ).همچنین درباره ی اثر این شکل مالیات بر پس انداز کشورهای در حال توسعه تا کنون نتیجه ی مشخصی به دست نیامده است .همچنین می توان انتظار داشت سطح عمومی قیمتها به طور یکباره در دوره ای کوتاه مدت پس از اجرای مالیات برارزش افزوده افزایش یابد . درسناریویی بد بینانه که مالیات بر ارزش افزوده جایگزین مالیات بر فروش می شود فروشندگان به تصور افزایش هزینه , مالیات را به مصرف کنندگان من تقل می کنند مردم بر اساس انتظار عقَلایی ناخودآگاه پذیرای افزایش قیمتها می شوند . از سوی دیگر این تورم انتظاری دامان تولید کنندگان کالاهای غیر مشمول این مالیات را نیز فرا می گیرد , پس تورمی غیر قابل اجتناب شکل خواهد گرفت.( برای جبران این حالت استفاده از کن ترل کننده های قیمتی, سیاستهای تعدیلی برای حذف آثار تورمی (با اهرم سایر مالیاتها )و بویژه انتخاب زمان مناسب برای معرفی این مالیات پیشنهاد شده است .)

در کشورهای در حال توسعه که تعدد واحدهای خرده فروشی فعال در آنها بسیار زیاد است ، مشکل وهزینه اجرایی نمودی جدی تر دارد ، ضمن اینکه مواد غذایی غیر فرآوری شده به دلیل مشکلات اجرایی ونیز سیاست حمایت از قشر وسیع کم درآمد از شمول مالیات خارج شده اند .دراین کشورها بدلیل لزوم تشویق سرمایه گذاری , کالاهای سرمایه ای با نرخ صفر یا اساساً معاف از مالیات درنظر گرفته می شوند . خدمات مالی مانند بانک وبیمه نیز معاف می شوند (بدلیل پیچیدگی اخذ مالیات) درباره ی هزینه های اجرایی نیز در کشورهایی که به تازگی اقدام به معرفی مالیات بر ارزش افزوده می کنند نگرانی هایی وجود دارد ، اگر این مالیات جانشین مالیاتهای غیر مستقیم موجود نشود این نگر انی بیشتر خواهد بود .به این ترتیب دولت ناگزیر خواهد بود معافیت های گسترده ای را اعمال کند .عامل بالقوه ناکارامدی سیستم مالیات برارزش افزوده معافیتهای گسترده وچند نرخی بودن آن است .عدم آماده سازی بستر فرهنگی درجهت افزایش آگاهی توده مردم از این مالیات عاملی دیگربرای کاهش میزان بازده درآمدی سیستم جدید خواهد بود

مطالعات انتقادی درباره مزایای مالیات بر ارزش افزوده

 اغلب تحقیقاتی که توسط نهادهای دانشگاهی صورت پذیرفته، امتیازات مالیات بر ارزش افزوده را به بحث گذارده اند . امتیاز نخست مالیات بر ارزش افزوده این است که به سیستم مالیاتی اجازه می دهد,از پایه ی گسترده ای برخوردار گردد و بنابراین ثمره درآمدی بزرگتری خواهد داشت . شبیه هربه نحوه طراحی آن , یعنی به نرخ ومیزان پوشش مالیاتی ٢ (VAT) مالیات دیگری بهره وری درآمدی ١به نحوه اجرا شدنش با ز می گردد. بطور فی نفسه درآمد بالاتر نتیجه (VAT) بستگی دارد , و کارایی ٣نیست. عایدی درآمدی بیشتر به شرایط ویژه ای احتیاج دارد . برای مثال در (VAT) اجتناب ناپذیردر سال ١٩٨٨ , درآمد آن به بالاتر از مالیات بر فروش سال (VAT) فیلیپین حتی سه سال پس از معرفی در ٢٥ کشور در حال توسعه این بود که, "برخی باورها ( VAT) ١٩٨٧ نرسید.

 Revenue Productivity –1

٢ – پوشش مالیاتی گسترده ی تعمیم مالیات به کالاها و خدمات و نیز چرخه توزیع آنهااست وقتی بخش ،کالا یا خدمتی معاف می شود، این پوشش کاسته می گردد.

Effectivenss -3

ADB-4١٩٩٣, ١٩٩٥) Assion Development outlook,HongKong(oxford university)p.٣٩(

نتیجه بررسی مخارج شکل گرفته است, اما درباره شهرتش به عنوان ماشین پول , (VAT) در ارتباط با امتیازات درآمدی قدری مبالغه  گردیده است” . نقل از کتاب اصلاح جهانی مالیات تدوین شده توسط مایکل بوسکین و چارلز مک لور درمرکز بین المل لی رشد اقتصادی). از دیگر ویژ گی هایی که مورد تاکید طرفداران این مالیات است ، خنثایی آن می باشد .

(یعنی بار مالیاتی ناشی از(VAT)  به شکل متعادل و همسنگ بر تولیدات مختلف پیاده می شود ) واضح است که تحقق این ویژگی به جهانی شدن پوشش (VAT)و همسان شدن نرخ ها بستگی دارد. ١ به این ترتیب می توان اصرار نهادهای اقتصادی بین المللی رامبنی بر تشویق همه کشورها به کاربرد مالیات بر ارزش افزوده درک کرد . با این حال یک نظام گسترده و هماهنگ برای کشورهای در حال توسعه در اجرا می تواند ناممکن باشد . ٢ (VAT)همچنین درباره این مالیات گف ته می شود که در مقایسه با سایر مالیاتهای بر درآمد کمتر دستخوش فرار مالیاتی می باشد ، اما مطالعات گوناگونی که به اندازه گیری تف اوت عملی بین مالیاتها پرداخته از هر مالیات بر درآمدی بیشتر (VAT) اند, به این منتج نشده اند که لزوماً نرخ پذیرش وجذباست. ٣ مطالعات داخلی که تا کنون درباره مالیات بر ارزش افزوده انجام گرفته است دو ویژگی درآمد

زا بودن سیستم وآثار تورمی آن را تحلیل کرده اند در پژوهشی که با استفاده ازجدول روزآمدشده

داده- ستانده مربوط به سال ٧٢ ،در دفتر تحقیقات مالی معاونت اقتصادی وزارت اقتصاد شکل گرفته پایه مالیات برارزش افزوده برای سال ١٣٧٥ درروش مصر فی حدود ٣١,١ درصد ،از تولید ناخالص داخلی برآورد ومتوسط افزایش سطح عمومی قیمتها نیز با اعمال نرخه ای ( ١٥,١٢,١٠ درصد ) به ترتیب( ٥,٤ و ٧,٣ و ٨,٨ درصد) پیش بینی گردیده اس ت. ٤ در پژوهش دیگری که با استفاده از الگوی شبیه سازی در آمد صورت گرفته ،براساس معافیت هایی که در لایحه پیشنهادی دولت ذکر گردیده، پایه مالیاتی ٢١ درصدازتولید ناخالص داخلی ونرخ پیشنهادی حداقل ١٢ درصد بدست آمده است . ٥

باکاربستن نرخ پیشنهادی دولت ( ٧%) در سیستم مالیاتی مسلماًهدف کسب در آمد محقق نخواهد شد .وتلاقی آن با تورم سالیانه ای که دامن گیر اقتصاد (VAT) انتظار تورم بیش از ٦درصد ناشی از معرفی ایران گردیده است ،این بیم را پدید می آورد که تورم انتظاری گسترده تر ونهایتا ًشوک اقتصادی راحادث گردد . به این ترتیب اگر نگاه فرا واقع بینانه ای در خصوص مالیات بر ارزش افزوده شکل گرفته است می باید تعدیل یابد.

Islam, A (1٢٠٠١) Issues In Tax Reform , Asia- Pacific Development Journal , Vol No ١ p.٦

Ahmad , E&Stern , N (2١٩٩١) The Theory and Practice of Tax Reform in Developing Countries -

Cambridge University Press.

Silvani & Baer (3١٩٩٧) Designing a Tax Administration Reform Strategy :Expriences and -

Guidelines,washington, DC (IMF)

٤ _ حاتمی زاده، زیور( ١٣٨٠ )برآورد پایه مالیات برارزش افزوده وبررسی آثار تورمی آن، فصل نامه پژوهشها وسیاستهای اقتصادی –سال نهم

٣٠- ش ٢ص ص ٣

٥ - فرهانیان ،جواد( ١٣٨٢ ) پایان نامه کارشناسی ارشد اقتصاد باعنوان برآورد درآمد بالقوه ونرخ مناسب مالیات بر ارزش افزوده در ایران،(e-mail: jfarhanian@yahoo.com). دانشگاه مازندران

نتیجه وپیشنهاد

 ذکر موارد انتقادی نه به معنای نامناسب بودن مالیات بر ارزش افزوده بلکه به منظور آشنایی با موارد مبهم در ساختار مالیاتهایی بر پایه ی مصرف است، چراکه تمامی مسائلی که بر پایه ی علمی قرار دارند، با پرسشهای آغازین از ساختار روبرو هستند. علاوه بر آن بستر اجرایی یک سیستم جدید درموفقیت یا شکست طرح موثر است. تاکید فراوان بر آماده بودن بستر اجرایی مسئله ایست که شتابزدگی در کاربست مالیاتهایی همچون مالیات بر ارزش افزوده را مردود می شمارد.واقعیت این است که تا کنون فعالیت فرهنگی وتغییر بنیادی خاصی (مثل آموزش کارکنان برای سیستم جدید)برای طرحی که سال ١٣٨٤ بعنوان زمان معرفی آن اعلام شده رخ نداده است حتی لایحه مربوطه می رود تا به سرنوشت لایحه سال ١٣٦٦ دچار گردد. اصلاح نرخ های قانون مالیات بر فروش فعلی که در قانون تجمیع عوارض (مصوب زمستان سال ١٣٨١ ) صورت گرفت، گام اولی است که می تواند تاثیر بسیاری بر درآمدهای دولت داشته باشد . نگاه دوباره به ساختار مالیاتی موجود همراه با تغییراتی در نرخ ها وتدوین قانونی جامع برای مالیات های غیر مستقیم که کمترین اثر تورمی وتنازلی را درپی داشته باشد، راهکاری است که هزینه ی به مراتب کمتری از یک طرحشکست خورده وپر خرج در بر خواهد داشت و شاید بررسی هزینه های کاربرد نظامی همچون مالیات بر ارزش افزوده در یک اقتصاد، منجربه صرف نظر از اجرای آن لااقل در مقطع کنونی گردد ولو اینکه محاسن ومزایای بسیاری داشته باشد.